Kloster- und Äbtegeschichte Aldersbachs aus dem Jahr 1558

Der Humanist, Poet und Geschichtsforscher Kaspar Brusch (Gasparius Bruschius) stellte auf Grundlage der Annales von Abt Wolfgang Marius nachfolgendes Exzerpt zur Aldersbacher Klostergeschichte zusammen. Entstanden ist die Kurzchronik vermutlich bei einem seiner zahlreichen Aufenhalte im Kloster, bei dem er Zugang zur Bibliothek und damit zu den Werken des Marius hatte. So befand er sich zum Beispiel im Januar 1552 für 17 Tage in Aldersbach. Der Geschichtsforscher ergänzte die Annales vereinzelt durch eigenes Wissen, so zum Beispiel um Details zur Sage um Ritter Heinrich Tuschl von Söldenau oder zu Leben und Sterben der Agnes Bernauer, die Marius jeweils nur kurz anspricht. Für die Bau- und Grabsteinforschung sind Bruschs Hinzufügungen der Bestattungsorte von Äbten hilfreich, die in wenigen Fällen auch die Lokalisierung von Altären und Kapellen ermöglicht. Brusch war in Aldersbach zu Gast und damit in der Lage, die mittelalterlichen Grabdenkmäler in der romanischen Basilika, im Kapitelhaus und Kreuzgang sowie in den Kapellen im Originalzustand sehen zu können. Die Chronik endet Anfang 1552, also wenige Wochen vor dem Tod Abt Zankhers († 07.07.1552). Der Geschichtsforscher ergänzte bzw. vervollständigte also auch die Vitae der Äbte Wolfgang Marius und Johannes V. Zankher. Lobend erwähnt Bruschius die Hilfe des gelehrten Mönches und "Maior-Cellae Praefectus" (Oberkellner) Bartholomäus Madauer, der im Juli dieses Jahres die Nachfolge von Abt Zankher antrat, sowie die Unterstützung durch den Prior Christoph Wolfgang.

Der Wiener Hofbibliothekar Daniel von Nessel gab die Aldersbachchronik als Teil des „Supplementum Bruschianum“ im Jahr 1692 im Druck heraus. Nach Einschätzung des Aldersbacher Paters und Gelehrten Stephan Wiest erfolgte die Herausgabe unter der Aufsicht des Abtes Engelbert Vischer („Opus hoc edidit Nesselius sub auspiciis D. Engelberti Abbatis Alderspacensis“). Ein Vergleich der Druckedition mit dem Autografen, der in der Österreichischen Nationalbibliothek unter der Handschriftensignatur Cod. 8869 aufbewahrt wird, zeigt deutliche redaktionelle Eingriffe Nessels, ob diese durch Abt Vischer angemahnt worden sind, ist nicht überliefert. Jedenfalls lässt Nessel immer wieder Inhalte beiseite, v.a. auch "delikate" (mit [ ] gekennzeichnet). Korrekturen von Nessel sind mit Streichung + { } kenntlich gemacht.

Quellen für diese Edition: Die von Nessel herausgegebene Druckedition (Caspar Bruschius: Kloster Aldersbach, in: Daniel de Nessel (Hg.): Supplementum Bruschianum sive Gasparis Bruschii ... monasteriorum et episcopatuum Germaniae ... chronicon, sive centuria secunda, Wien 1692, 62-85) und ÖNB Cod. 8869. Zusammenstellung: Robert Klugseder


(S. 62) ALDERSPACHIUM Monasterium, olim Regularium Canonicorum S. Augustini, fundatum legitur ab illustribus Viris Comitibus Ruperto et Calocho de Alderspach, arcem suam dantibus Religiosis viris, auctum postea et amplificatum ab Othone Episcopo Bambergense, vero fundatore, qui septem praedia et partem dedit sylvae Noricae, Hardt dictam, et ab Adelramo de Cham S. Margaridos in Osternhoven Advocato, item ab Eberbardo et Ratoldo de Eckenheim, et ab Eherhardo de Sunczingen. Dicatum S. Petro Anno Domini 1145. Obiit tertius et ultimus huius loci Praepositus Dominus Asquinus, post cuius ex hac mortali vita discessum, Canonici Regulares S. Augustini ex Alderspachia ad Subenium (quod hodie adhuc Canonicorum Collegium est ad Oenum, supra Scherdingen Bavariae civitatem situm) translati sunt, et introductus est de consilio Episcoporum Babenbergensis et Pataviensis Ordo Cisterciensis anno Domini 1146. Monachi Cistercienses primi cum eorundem gubernatore Abbate ex Eboraco, Franciae orientalis praepotenti Monasterio, adducti, et in hunc locum positi sunt. De hac fundatione et mutatione tale extat Wolfgangi Marii Abbatis Epigramma: Sustulit Ecclesiam nostram dignissimus Otto / (S. 63) Babenbergensis Praesul sub origine prima, / Tunc licet exiguo censu vel iure refertam, / Praeposito Asquino fundator credidit, atque / Ad superos anno sanctus migravit eodem. / Canonici paucis sedem tenuere diebus, / Secedunt moniti: mox caepta ubi templa relinquunt, / Ordo subintravit Bernhardi clarus in orbe: / Qui tunc per mundum primo surgebat ab ortu, / Virtutum et radios late spargebat in omnes.

Abbatum huius Monasterii, ex Chronico quodam Wolfgangi Marii, Aldersbacensis Abbatis satis prolixe et eleganter scripto, talis a me collectus et congestus est Catalogus, quem ad nostra usque tempora deductum ego auxi, et novis quibusdam adiectionibus varie hinc inde locupletavi.

1. SIFRIDUS Eboracensis Monachus, praeficitur novae huic plantationi anno Domini 1146. vir magnae Religionis et qui vigilanti cura ac diutissime huic loco praefuit annis nimirum 36. Obtinuit primum Privilegium Apostolicum a P. M. Eugenio tertio, in quo Coenobitis locus Alderspach, Gumprechtingum, Liessingum Gundolfingum, et aliae possessiones confirmantur: et Monasterium in S. Petri et sedis Apostolicae protectionem suscipitur anno 1147. Obiit plenus dierum in festo Conceptionis Marianae, anno Christi 1182. Sepelitur in loco Capitulari citra omnem pompam et celebritatem, quemadmodum plures eius Successores.

2. EBERHARDUS, subrogatus Sifrido ex hac mortalitate discedenti, vir fuit et pietate et literis clarus: Praefuit annis 16. laudabiliter, multa privilegia impetravit et ab Imperat. ac Rom. Pontif. nec non Austriae Ducibus. Cessit humanis rebus in Vigilia Bartholomaei Apostoli, anno Christi 1199. Sepelitur simplicissime prope Antecessorem.

3. LUDOVICUS, homo {Vir} non vulgaris doctrinae, nec me(S. 64)diocrem habens rerum cum spiritualium tum saecularium experientiam, Eberbardo successit: Praefuit annis 17. laudabiter et utilissime. Deposuit onus carnis pridie Iduum Aprilis, anno Christi 1216. Tenebat ea aetate Bavariae Ducatum Ludovicus Princeps, Othonis eius (qui Philippum Imperatorem trucidarat) filius: Is ex multis Bavariae villis Civitates fecit: Nam Landishutam construxit et munivit anno 1204. Straubingam anno 1218. Landovium anno 1224. Brunovium item, Dingelfingum et Vilshovenium. Consecutus est Ludovicus Abbas utilissimum privilegium ab Innocentio III. P. M. anno 1213. Successit eidem Canonice declaratus.

4. NICOLAUS, virtutum meritis et pietate, diligentique religionis cultu ac provectione Antecessoribus neutiquam inferior: Praefuit sagacissime et utilissime annis 17. Consecutus est anno Domini 1224. a Ludovico Bavariae Duce Decimas quorumcunque proventuum ad castrum Vremeringe, prope Landovianum oppidum situm, pertinentium. Eam patris donationem Otho Ludovici filius non modo non infregit, sed et confirmavit et auctiorem reddidit anno 1231. omnem enim frumentorum Decimam in Granariis Landow et Tekhendorf, huic ipsi Abbati et eius Successoribus appropriavit, et autenthicis literarum monumentis confirmavit. Sub isto Othone Principe Monasterium hoc Alderspacense in Ducum Bavariae et servitutem potestatem ex veteri Imperiali et Pontificia libertate redactum est: et Duces ex Tutoribus ac Advocatis, Domini ac Principes Coenobitarum huius loci fieri coeperunt. Obiit in aequinoctio autumnali anno Christi 1232. Sepelitur prope Antecessores suos citra pompam omnem saecularem.

5. ANSHELMUS, Pastor et Abbas huius loci ordinatur post Nicolai ex hac vita discessum, praesedit Abbatiae annis 6. sub turbulentissimo rerum Bavaricarum statu, concertantibus inter se Pontifice et Caesare; et in eorundem gratiam, Fri(S. 65)derico etiam Austrio, et Othone Bavaro Imperii Ducibus. Decessit anno Salutis 1239. collocatur ad Patres et Antecessores suos.

6. THEODORICUS Anshelmo successit, praesedit Abbatiae annis 13. et resignavit anno 1253. Donatur liberaliter ab Eberhardo laudatissimo Archiepiscopo Salisburgensi, anno 1246.

7. ALBERTUS, antea Prior in Raytenhaslach, huius loci Abbas designatur anno salutis 1253. Praefuit annis 5. Sub eius gubernatione caepit fundari filia huius Alderspacensis Ecclesiae, Coenobium videlicet Principum-Campi, seu Fürstenfeld a Ludovico Rheni Palatino, Henrici Bavarorum Ducis fratre Germano, in loco, antiquitus Eberbardi hortus dicto. Circa haec tempora Comitatus Mosburgensis ad Henricum Bavariae Ducem devolutus est. Castrum Teusbach vastatum est, et Dingolfingum exstructum. Valedixit huic saeculo Albertus Abbas, anno 1258. Huic iterum subrogatus, ad clavum Ecclesiae denuo revocatus est Dominus Theodoricus, sextus huius loci Abbas, qui praefuit iterum annis 19. laudabiliter. Dedit primum Abbatem D. Anshelmum Principum-Campi recens inchoato Coenobio. Sub huius gubernatione caepit secunda huius loci filia, Principum: Cella Coenobium inferioris Bavariae, fundata in die S. Servatii a M. Hertwico, Ecclesiae Pataviensis Canonico, quem iuvit in hoc suo instituto plurimum Henricus Bavariae Dux liberalissimus. Obiit Theodoricus Abbas in die S. Briccii, anno Dominicae Incarnationis 1277. Sepelitur in loco capitulari, sub parvo marmore, annum obitus eius et nomen Lectori ostendente. Horum Abbatum tempestate, Bavaria graviter quassata et vexata est a seditioso Boëmorum Rege Ottocaro: qui anno 1255. Pataviam cum magno exercitu ingressus, inde Landishutam fere que hostiliter progressus est, applicans hinc etiam Vicinae ad pagum Kunc(S. 66)zing (quo loco quondam potentissima fuisse fertur Civita: Quintiana appellata) et ad Vilsi vallem, ad castrum usque Fraunhofer hostiliter venit, omnia ferro et igne vastans. Occurrebat ei valida suorum manu Bavarorum Dux Henricus, cum auxiliaribus copiis fratris Ludovici, persequens fugientem Ottocarum Muldorffum usque, ubi dum Bohemi praecipiti cursu Pontem Oenanum transvolare certant, Pons tantam hominum, et equorum molem ferre non valens concidit, sic magna Boëmorum multitudo in flumine Oeno periit: Multi etiam in suburbio latentes igne sublati sunt, ita ut desiderarentur in exercitu Boëmorum viri fortes 400. incendium et naufragium passi. Sequenti anno rediit Ottocarus in Bavariam, et Episcopatum Salisburgensem, Pataviensem, et Ratisbonensem violenter adorsus misere vastat, Civitates occupat, et sua in ipsis praesidia collocat, arcem Regensteuff, et alias diruit ac incendio delevit: Penuria tamen comeatus coactus est per Egram civitatem Nariscorum, infecto negotio, in Bohemiam redire. Henricus Bavarorum Dux iniuriam ulturus cum ingenti exercitu Pataviam contendit, et Ilso ibi superato, Feldense oppidum ac adiacentem regionem omnem ferro et igne populatur: Denique in reditu tertio Calend. Nov. una civitatis Pataviensis porta callide effracta, in urbem irruit et in novum forum, ibique et civium et Canonicorum quorundam aedes incendio vastat, non sine multorum etiam civium strage, eiectus tamen virtute civium, urbem non retinuit.

8. ALBERTUS ex maiore huius loci Cellario, Abbas designatus est post obitum Theodorici: Praefuit tribus annis et aliquot mensibus, ac sponte sua Abbatiam iis reddidit, a quibus eandem prius acceperat, qua ratione compulsus, incertum est. Ipse ad vicinum Monasterium Cellae-Principum discessit, ubi Prioris dignitatem et officium deinceps tenuit ad (S. 67) vitae suae finem usque. Idcirco in Catalogo Alderspacensium Abbtum non recensetur, quem ego tamen (cum aliquandiu praefuerit) omittere nolui, ne hiatus iste errorem pareret in his Annalibus. Resignavit vero anno 1280. Ex ea Alberti cessione caepere res huius loci hactenus splendidae et felices retro labi, propter ambitionem et discordiam fratrum, quorum quisque ad dignitatem et nomen Abbatis aspirabat, quod tamen ipsorum nulli contingere potuit.

9. HENRICUS Babenbergensis, ex Eboraco Franciae Orientalis coenobio (cuius iste locus filia etiam est) missus, Abbatiae et fratribus inter se discordibus praeficitur anno 1280. Ipsa Dominica Invocavit, vir doctus, aetate maturus, prudens, et ad singula negotia expediunda aptus, idoneus et paratus: et qui de Coenobio hoc non male est meritus: Antea fratribus tantum in festivitatibus (quibus duo Sacra haberi solebant) vina data erant, hic singulis diebus, vina liberaliter, hospitali manu non Monachis tantum, sed et fratribus laicis, quos Conversos vocant, subministravit. Censum annuum auxit, multa praedia comparavit, ac utilissime [iterum] praefuit annis 15. Habuit benefactores Gebhardum, generosum Comitem de Hirsberg, et huius generum Leotholdum de Chunnring Austriae Pincernam, qui Jus Patronatus Ecclesiae Zeynensis monasterio huic assignarunt, anno 1291. multorum privilegiis confirmatum. Huius laudabilis Abbatis temporibus dedit nobilis quidam homo, Henricus Pfellinger Ecclesiae Alderspacensi villam Droslachium, cum Molendino et Piscaria pleno iure possidendum, ea lege, ut nova ibi Cistercensis instituti Cella inchoaretur: Eam donationem Henricus Ratisbonensis Episcopus confirmans, mutavit nomen loci, et pro Droslachio Cellam Dei vocari deinceps iussit. Factum id est anno Christi 1285. quo eadem Cella ab omni subiectione Parochi in Geyerstal exempta est. Episcopus etiam, ut novellae plantationi subveniret, ad(S. 68)iecit Decimas in Rudmersfelden et Parochia Geyerstal. Tanta viguit sub hoc Abbate in hoc Alderbacensi Coenobio pietas et disciplina, ut Canonici non pauci ex Patavia discedente huic loco, et se, et sua omnia manciparent, et ibi vitam hanc reliquam traducerent, quorum primarii fuerunt Reinbardus quidam, ante aram S. Crucis humatus, et eodem loco cubans, Engelschallius artium Magister, et Decretorum Doctor, vicini hospitalis, pro 12. pauperibus reficiendis, Fundator munificus et liberalis. Id hospitale postea sub contentioso Liebbardi Abbatis regimine defecit, et in usu esse desiit. Abbas Henricus tandem valetudinarius effectus, multa in Physicos et Medicos (quos consulere solebat) contulit, non parvam Monasterii substantiam absumens: Nam non in Germania tantum eos quaerebat, qui aliquod singulare habebant celebritatis nomen, sed et Parisios usque eos persequebatur. Obiit sexto Calend. Octobrium Anni 1295. Sepelitur in loco captulari sub marmore, talem inscriptionem habente: Abbas Henricus iacet hic virtutis amator {amicus}.

10. HUGO, Patria Straubingensis, successit in die 4. Coronatorum anni 1295. Abbas autem per decennium in Hylaria, et inde translatus iterum per decennium aliud, Abbas in Cella Principum, unde ad huius loci gubernaculum evocatus est: Vir aetate maturus, prudens et mansuetus, qui in literis publicis etiam omnium hominum mitissimus appellatus est. Sed et multae experientiae homo, quam ob causam in negotiis Principum pertractus, et in iis plurimum usurpatus est. Obtinuit ius Patronatus Ecclesiae in Geyerstal ab Othone et Stephano Ducibus Bavariae. Induxit aquas fontanas per Aquaeductus ex villa Gumprechtingensi in Caenobium et fluviolum Alderspacensem. Ambitum totum testudine concameravit, et Coenobium a domo hospitum ad Infirmatorium usque moenibus cinxit, Sacellum S. Petri ante portam Coenobii situm (S. 69) in quo antiquitus Monialium Congregationem fuisse perhibent, et cuius Chorus vetustate consumptus iam corruerat, praeclare restauravit. Tum in maiori eius templi (quod nunc Parochiale est) altari inventae sunt reliquiae, sigillo venerabilis quondam, Pataviensis Antistitis Engelmarii consignatae, a cuius Pontificatus tempore (sicut ex catalogo Episcoporum Pataviensium liquet) usque in annum Domini 1306. (quo haec facta sunt) quadringenti et triginta quatuor effluxerunt anni. Juxta fidelem ergo supputationem, sacellum hoc S. Petri, circa annos Domini 872. tempore Ludovici II. qui tertius a Carolo Magno Imperator fuit, erectum et aedificatum est. Idem Hugo Bibliothecam quoque plurimum auxit 40. voluminibus eiusdem in membrana eleganter scriptis, adhuc superstitibus. Fieri fecit crucem argenteam, quinque Marcas ponderantem, anno 1302. a Chunrado iuvene Monacho quodam fabricatam. et affabre illustratam cum tali inscriptione: Ista crucis forma vivendi sit tibi norma, hanc Hugo donavit, sed Chunradus fabricavit. Praefuit Hugo laudabiliter annis 13. Rediens ex generali Capitulo Cisterciensi, apud fontium salutarium rivulos aegrotare et decumbere caepit, ubi etiam rebus humanis exemptus, et terrae parenti redditus est 17. Calend. Novembr. anno Christi 1308.

11. CONRADUS, ex Budweis oriundus, subrogatur in festo S. Martini, vir doctus et sagacissimo ingenio praeditus, huic loco perutilis, sub quo etiam hoc Coenobium in summo flore fuit. Sedit ad clavum annis 22. fere. Innovavit sacellum Beatae Virginis in Wengen anno 1312. Erexit sacellum S. Joannis in dextro latere principalis Oratorii, expensis nobilis viri Chunradi Eckhartingeri anno 1324. Succidit et praeparari fecit trabes ducentas et septuaginta quinque pro restauratione ruinam minitantis Dormitorii, anno 1329. Cu(S. 70)linam ex imis fundamentis erexit: Oratorium eleganti horologio illustravit. Ecclesiam in Geyrstal monasterio plene acquisivit, et incorporavit anno 1325. Contra Henricum, Bavariae Ducem, gravaminibus intolerabilibus Ecclesiam onerantem, fulmen excommunicationis solus Romae impetravit. Sub eius gubernatione Cella Dei Abbatia facta est anno Christi 1320. quae iam 35, annis Praepositura fuerat. Factusque est primus eius loci Abbas ex Praeposito Dominus Bertholdus, praesentibus Abbatibus Conrado Alderspacensi, Friderico Eboracensi et aliis. Accepit magnum vulnus circa haec tempora Alderspacensis Ecclesia propter bella civilia, quae primum inter Duces Bavariae, postea inter duos Imperii competitores Ludovicum Bavarum, et Fridericum Austrium exarserunt: et quod ea tempestate muri oppidi Vilshosensis ad Danubium siti construerentur anno 1320. quorum magna partem Abbas iste coactus fuit construare {aedificare} Monasterii expensis. Aegrotare coepit in Austria, dum ibi vindemiae praeest, inde domum reversus decubuit ad Pascha usque, ubi Spiritum Deo reddidit laudabilis Pater. Sepelitur die S. Tiburtii in loco Capitulari anno Virginei partus 1330. Substituitur ei post sex Septimanas (quibus deplorabatur) die Urbani.

12. HENRICUS antea Cellae-Principum Abbas: ex Vilsenhofiano oppido natus. Praefuit sex annis fideliter quidem, sed propter sui temporis tumultus, et steriles annos parum feliciter. Videt sua aetate geri bellum inter Bavariae Ducem et Comitem de Hals, qui a Bavaro facile victus, et omni ditione sua exutus est, anno 1331. Obiit postridie Bartholomaei Apostoli anno Domini 1336. Sepelitur in domo Capitulari prope Antecessorem cum tali Epigrammate memoriali: Abbas Henricus iacet hic virtutis amicus, O pie nate Dei loca confer ei requiei.

(S. 71) 13. CHRISTIANUS ex Maiore Cellario Abbas eligitur concordibus Fratrum suffragiis in festo S. Lucae Evangelistae, vir maturi consilii, et experientiae plurimae, qui plurimum {multum} huic loco profuisset, si diutius ei praesidere licuisset. Praefuit vero annis tantum, duobus. Sacellum Abbatiae construxit Sanctis Christi Apostolis Philippo et Jacobo dedicatum: Sedilia Chori denuo instauravit. Efflavit, Deoque reddidit animam sexta Calend. Augusti, anno Domini 1338. Sepultus in loco Capitulari, sed citra marmorei monumenti honorem. Sub eius gubernatione crudele hoc et vulgo notum facinus Dechendorfensium Judaeorum accidit, qui in contumeliam Domini nostri Jesu Christi venerabile Sacramentum, a quadam Christiana ancilla venditum, emerunt, et spinarum aculeis pupugerunt, et in furno incenso liquefactum, malleis postea ferri instar cuderunt. Sacramentum de fornacis incendio, vi propria sublatum in aëra volitavit, et in devoti cuiusdam fabri pellem (qua is praecinctus erat) sese inclinavit. Hartmannus vero de Degenberg, Naternbergensis arcis praeclarae, non procul a Metamia ad Danubium sitae, praefectus, re tali cognita, mox cum Christianis eius oppidi civibus, Judaeos utriusque sexus misere trucidarunt, et eorum domus vastarunt. Actum id anno Domini 1337. quo illico conditum est in huius rei memoriam sempiternam, elegans Dominici in ea civitate sepulchri templum, in quo reliquiae hae adservantur, peregrinantibus ostenduntur, in cuius crypta furnus (de quo supra) fuisse legitur, et ibi alia omnia ad parietem templi Septentrionalem [ibi] eleganter picta sunt. Paulo post sceleratissima illa Judaeorum gens, puteos passim omnes in omnium Christianorum internecionem veneno interficere ausa fuit. Unde gravissima lues per totam Germaniam desaeviit. Idcirco Judaei tam pestilentis Epidemiae authores per fontium intoxicationem inventi, [pa]sim per universam Germaniam a plebe furente ad Supplicia trahuntur anno Christi 1348.

(S. 72) 14. ULRICUS Stettingerus eligitur in huius Ecclesiae Moderatorem, anno 1338. Praefuit per biennium, et cessit ex Abbatiae gubernatione, etsi non voluntarie, deiectus nimirum, et exauthoratus propter male administratam functionem pastoralem, diu postea adhuc superstes.

15. HEROLDUS subrogatur Ulrico in festo S. Laurentii, anno 1341. Vir maturus et senio iam prope confectus, quia antea 35. annis fideliter huic loco serviverat, sub Oeconomi honore et titulo. Praefuit ille laudabiliter et utilissime annis tribus. Donatur anno 1343. a Ludovico Bavaro, laudatissimo Imperatore, Jure Patronatus Parochialis Ecclesiae in Münster prope Aspacense Monasterium sitae. Excommunicatum fuit hoc Coenobium a Rom. Pontif. diutissime, quod Imperatorem Ludovicum excommunicatum, benefactorem suum Abbas et Monachi hospitio suscepissent, et debitam eidem reverentiam et benignitatem exhibuissent. Reconciliatum postea sub Liebhardo Abbate anno 1361. Innocentio sexto ad Pontificatum sedente. Obiit Patavii sub cura Medicorum postridie S. Lucae anno 1343. Revehitur Alderspachium et honorifice sepelitur sub insigni marmore, in capitulari domo ei eleganter adornato.

16. CONRADUS ex Landow, oppido Bavarico ad Isarum amnem sito, natus, eligitur concorditer in Abbatem, ipso die S. Damasi Papae. Homo civilis, et ad saecularia omnia gubernanda praeclare appositus, patriae Ducibus admodum familiaris. Principi Stephano filium ex baptismi fonte levavit. Praefuit honorifice annis 17. Instauravit et in triennii spatio absolvit Dormitorium. Aquaeductum Hugonis reformavit: Piscinas intra et extra Coenobii muros fodi fecit. Migravit ex hoc saeculo mortali, anno redempti orbis 1361. in Octava S. Agnetis. Sepelitur in domo capitulari.

17. LIEBHARDUS Milt Bursarius, a Visitatore Abbate (S. 73) videlicet Eboracensi et maiore Conventus parte electus per viam compromissi, in Abbatia successit Conrado, sed non solus; per controversiam enim, quae huic Coenobio perniciosissima fuit, electus est contra eundem alius quidam Coenobita, et maior Cellae Praefectus Henricus Liebungus. Hi duo per integrum quinquennium pro huius loci possessione digladiati sunt, et dum neuter cedere voluit, Coenobium totum ad nihilum pene redactum est, adeo verum est illud sapientissim gentilis dictum. Concordia parvas res crescere, et discordia maximas dilabi. Liebbardus ad gubernaculum sedit annis sex. Henricus vero pecuniis et equis instructus Romam contendit, acturus causam suam coram Pont. Max. Sixto, qui cum apud Aviorionem {Avenionem} in Galliis sederet, eo etiam properare non erubuit ambitiosus Monachus: antequam vero is negotium suum in Curia expedi[re]t, decessit ex hac mortali vita Pontifex praedictus. Infecto itaque negotio in Germaniam reversus, dum incautius: per vicina Coenobio Alderspacensi loca ambulat et divagatur, ab Alberto de Nussberg capitur, et in Hilckherspergense castrum abducitur, ubi tribus fere mensibus in duro carcere detentus est, tandem Liebbardi Abbatis interventu libertati restituitur; praevio tamen iuramento, quod ius electionis prosequi deinceps nequaquam, nec Coenobium super ea re amplius inquietare unquam vellet. Sic a Coenobio etiam dimissus est. Nondum autem quievit Henricus, sed Avinionem reversus, coram novo Pontifice Nicolao V. negotium suum agit, a quo male informato cum impetrasset Pontificium Diploma, et Commissarios Fridericum Praepositum S. Nicolai, et Gundecarum summae Ecclesiae Pataviensis Decanum, in Bavariam rediit, et Coenobium hoc, animatus iam Pontificiis literis, et per iudices pro negotii discussione datos concitatior factus, miris ac miseris modis diu ve[xav]it: Ita ut Liebbardus suum etiam Legatum pro informan(S. 74)do Pontifice Avinionem mittere cogeretur. Missus est vero Christianus, huius loci Oeconomus, vir disertus, et egregia virtute praeditus. Is totam Henrici vitam Pontifici declarans, et quomodo [ille] furtim 300. aureos ex Abbatia secum sustulisset, una cum equis et aliis rebus praetiosis [Henricus], et quod alia etiam plurima antea a Coenobio alienasset, sufficienter exponens, causam contra Henricum facile obtinuit. Sic cedere tandem coacto Henrico, Liebbardus in gubernatione sua mansit. Qui decessit, non ex hac mortali vita, sed a regimine, an vero sponte, vel deiectus, incertum est, anno Christi 1367. in Octava S. Joannis Baptistae. Impetravit Liebhardus iste absolutionem Pontificiam ab excommunicatione, quam incurrerant Monachi propter benignius tractatum Ludovicum Bavarum Imperatorem excommunicatum.

18. HENRICUS Cellarius substituitur resignanti Liebbardo, ab unanimiter consentiente loco {Alderspacensis} Ecclesiae Senatu, in ipsis Calend. Juliis anno a nato Christo 1367. Praefuit annis quinque competenter: et quia videbat in superioribus temporibus valde attenuatas esse res Monasterii, et difficilius esse onerosiusque gubernandum, volens, se iterum Magistratui abdicavit: retenta sibi in reliquum vitae provisione in Curia Gneuchsendorph prope Krembs sita.

19. NICOLAUS eligitur Abbas anno Domini 1372. Is etsi Coenobium inveniret admodum attenuatum, et aere alieno obnoxium, tamen annis 23. ita sapienter praefuit, ut sub eo cristas iterum attolleret Caenobium, et ad pristinas vires pene rediret. Reliquit is sui monumentum baculum Pastoralem maiorem, octodecim argenti marcas in pondere habentem. Habuit liberalissimum admodum munificumque benefactorem strenuum virum, et in armis admodum potentem, Equestris ordinis Militem, Henricum Tuschelium, Collegiatae S. Joannis Ecclesiae in oppido Vilshoven, et aliorum eti(S. 75)am piorum locorum, utpote Xenodochii, et facellorum laudabilem fundatorem in Seeldnaw, arce celebri (quae hodie Comitum Ortenburgensium sedes est) habitantem, qui longa peregrinatione terram sanctam lustravit, et filium Sultani in Bavariam, tutoris vices fungens secum adduxit, et patri post aliquot menses salvum in Syriam remisit. Is Tuschelius in Vilsenhovena collegiata Ecclesia sepultus, sub saxo, cui tantum hae Germanicae voces inscriptae leguntur, Tuschel, allein; De quo mira narrantur, alibi carmine a nobis exposita, ex hac mortali vita emigravit anno Christi 1388. in Seylenburg arce versus montana. Habuit idem Abbas liberalissimum benefactorem, et veteris status Monastici erectorem, strenuum virum Henricum Johanstorpher de Gutenegk, octo praedia restituentem Coenobio, ab eodem prius vendita et alienata. Is in Coenobio hoc ipso terrae parenti redditus est ante Auditorii ianuam in ambitu, anno salutis 1383. quo in Civitate Straubingensi res satis prodigiosa accidit, cum enim fulmine tacta civitas, coelesti igne tota pene in cineres et favillas redigeretur, quidam oppidanus D. Petro Apostolorum Principi admodum devotus, Jordanus nomine, in tanta afflictione Icona Apostoli (quam domi habebat {asservabat}, et diu in delitiis habuerat) in medio domus suae locans, et domum ipsam S. Petro talibus verbis (Tu nunc bone Petre tuere hanc domum, quam ego miser tueri nequeo, te enim diu hospitem habuit charissimum) commendans, clauso ostio exivit. Sic boni et simplicis hominis fide, in medio incendio domus haec illaesa mansit sola. Resignavit Abbas iste senio confectus, et curis defatigatus 18. Calendar. Octobr. anno 1395. Obiit postea anno 1407. Sepelitur in Capitulo.

20. ANDREAS Abbas in Cella Dei, Monasteriolo versus sylvam Bohemicam sito, ad huius Coenobii gubernaculum evocatur anno 1395. Praefuit rebus spiritualibus saltem tribus(S. 76)bus annis, temporalium enim cura ab ipso Principe Bavarorum Alberto, nobili cuidam viro Eglolpho Schermero de Marchtelhoven anno 1394. commissa fuerat, Andreas vir grandaevus valedixit huic saeculo 7. Calend. Octobr. anno 1398. Sepelitur in Capitulo sine tamen saxo memoriali. Assumptu fuerat, quod Cellae Dei fideliter, et utilissime prius praefuisset.

21. HENRICUS de Eckharding, ex gremio huius Ecclesiae electus, successit Andreae, praefuit mediocriter annis decem. Ambulavit viam universae carnis anno salutis 1408. Sepelitur in loco capitulari, sine Marmoris tamen honore.

22. HENRICUS quintus de Osterhoven natus, sed unus huius loci Alderspacensis Conventualium, eligitur in Abbatem ipsa die S. Sylvestri: Sub cuius gubernatione Coenobium totum ad extremam miseriam redactum est; Nam vir erat prodigus, malusque redituum Ecclesiasticorum administrator. Proinde cum 14. annis gubernationem Conventus, maximo cum eius damno usurpasset, nec quicquam meliorationis sperandum fuerat, exauthoratus et ex Coenobio relegatus est; Spe igitur restitutionis omnino orbatus in Hungariam abiit, nemini huius loci postea visus.

23. JACOBUS ex professionum Monasterii in Austria Procuratore particulare universalis, iam eiecto ignavo Henrico, totius Coenobii Alderspacensis gubernator constituitur, in festo S. Ulrici anno Domini 1422. Huic propter attenuatas admodum huius loci Monastici, et circumquaque convulsas res illico a Joanne, Bavarorum Principe Monaci residente, Coadiutores et Praefecti positi sunt, nobiles et strenui viri Georgius Aichberger de Seeldnau, et Wilhelmus Fraunbergerus de Weinting, sine quorum consensu, et scitu novus Abbas in temporalium praesertim cura administrare, et statuere audebat nihil. Haec gubernatio duravit per triennium, quo com(S. 77)pleto, cum iam se Monasterium aliquantulum recollegisset, Coadiutores amoti sunt, et tota gubernatio uni Domino Jacobo commendata est, qui postea solus praefuit per integrum adhuc sexennium, mediocriter reparans res domesticas: Sed multa tamen impignorans, multa vendens, ut Coenobium aliquo modo ex aere alieno liberaret, quod supra octo aureorum ungaricorum millia debebat. Consecutus est omnium a Ducibus Bavariae Coenobio concessorum privilegiorum confirmationem a Principe Henrico, anno 1429. Sub eius regimine principalis Oratorii superior tabulatura cum quibusdam aliis aedificis etiam renovata et instaurata est. Obiit pridie Calend. Martii anno salutis 1431. Sepelitur in communi Abbatum sepultura, hoc est in Capitulari loco, sine omni tamen monumento saxeo, quod tenuius esset tum Coenobium quam ut ista omnia (quae rebus felicibus usurpari solent) Sepulturae adhiberentur.

24. GODEHARDUS de huius Ecclesiae gremio, vir probus et satis idoneus tali gubernationi, Jacobo rebus humanis exempto, subrogatur: Sed is initio statim gubernationis contagiosa lepra infectus, omnibus factus est abominabilis, et ad tale gubernaculum plane inutilis. Praefuit annis tribus, et videns se inutilem, ac veluti divinitus ab hoc clavo avocari, sua sponte (retenta sibi cum Conventualium suorum consensu exigua pensione) resignavit, ac deinceps ab omnibus civilibus, et Ecclesiasticis rebus immunis, privatus vixit cum famulo, in privata quadam Coenobii domo. Sepelitur in Coemiterio fratrum prope sacellum S. Joannis sub liliis.

[His temporibus graviter et varie tumultuatum est, inter ipsos Principes de umbra asim digladiantes in Bavaria. Imprimis in patrem seniorem Ludovicum grassabatur Ludovicus dux, struma et gibbo deformis propter matrem ob enormia diem incarceratam, quam filius vindicare cupiens, aperto Marte patrem insequitur, et oppidum Neuburgense (in quod se Dux Ludovicus senior receperat) aliquandiu obsidione praemens, tandem idipsum adhibitis tormensis ac machinis bellicis expignavit et vi coepit, ubi filius patrem comprehendens in vincula coniecit. Superis vero ultionem tanti sceleris petentibus, filius Cantequam patris animum in suam sententiam traxisset) febre correptus, iuxta severissimam praeceptorum Dei comminationem male, periit, anno 1445. Paulo post Albertus Brandenburgensis Marchio Ludovicum Semorem armis superans captivum secum Onolelbachium duxit, qui tamen vinonla suae captivitatis redimere omnino recusabat: redempta paulo post ab Henrico duce apud Landishutum praesidente triginta duobus aureorum millibus Ludovicus in potestatem Henrici Ducis redactus Burgghusii postea sub custodia detentus est, ubi cum non diu amplius supervixisset, in vicino Monasterio Rattenhaslachiano terrae parentis redditus est. Henricus Ingolstadium occupavit et Scherdingam diutina obsidione pressit anno 1447. reliquis oppidis facile in deditionem receptis. Circa haec ipsa tempora vixit in Bavaria Ernesti Ducis filius Albertus cognomento pius, homo iucundus Musicus et venator celebris, qui Straubingae habitans puellam (quae dicebatur balneatoris Chelhaymensis filia) praestanti forma preditam ita perdite amabat, ut in spem matrimonii eam suscepisset ac splendide aleret, quod pater graviter ferens, armata manu oppidum ingressus est, rem (quae sibi indigna videbatur) ulturus. Puellam vero in arce sese tavantem ablegato prius filio Monacum apprehendens, quae mirae fuit pulchritudinis vinctis post tergum manibus in praeterfluentem Danubium praecipitem dari iussit. Puella in fluvium proiecta opem Dei et S. Petri (cuius in dextra ripa infra Straubingensem civitatem egregium templum est, quod vera Straubingensium parrochia esse dicitur) implorans cum paene evasisset principis iussu Carnifex accurrens conto vel pertica eam a ripa probibuit. Extant in huius rei testimonium querulae eius voces in veteri cantione tales Auf Herr St. Petter hülf mir auß, ich will dir bauen ain staines hauß. Puella cum petiisset, extracta tandem in praenominato S. Petri templo aut eiusdem potius sacello quodam pereleganti honorifice ad aram sepulta est, cum tali sea Germanica inscriptione. Hic cubat honesta Domina Agnes Bernauerim, cui Drus sit propitius. Conditum est autem paulo post in eiusdem honorem ac memoriam sacellum aliud (in quo pro defunctae anima quotidie sacra habentur) in Carmelitarum coenobie Straubingensi, ubi varia de ea dicuntur. His et aliis satisfactionibus princeps Albertus opt. Juvenis, indignissime ferens mortem charissimae amicae vix tandem potatus, Annam ducissam Brunsvicensem in uxorem duxit, ex qua tres filias, et filias Joannem Ernestum, sigismundum, Albertum, Christopherum, Albertum secundum et Wolfgangum excepit. Sed relictis his parergis ac digressionibus ad Abbates nostros Alderspacenses redeamus.]

25. JOANNES Cellae-Principum Professus, eiusdem loci Sacellanus, Abbas huius loci constituitur, non quidem a Conventu electus, sed per generalem ordinis Commissarium Joannem, S. Crucis Abbatem intrusus: assistentibus tamen eidem Commissario aliis etiam Abbatibus Nicolao de Cella An(S. 78)gelorum, Thoma de Cella Principum, et Joanne de Cella Dei: Factum id est anno Christi 1434. pridie Nonarum Maii. Praefuit octo annis, sed non admodum profuit. Reddens vero Abbatiam Conventui libereque resignans, et ad eum, unde huc accesserat {accersitus erat}, locum rediens, profuit hoc uno plurimum. Reversus est ad Cellam Principum anno 1442.

26. JOANNES, Cognomento Pluetel, ex marca Hoffkirchen Danubiana oriundus, in die Felicis feliciter et felici omine in huius loci, hactenus gubernatorum culpa infelicissimi, Abbatem electus et constitutus est, non aliunde accersitus, sed de gremio huius Ecclesiae assumptus, et Curiae in Krembs provisor: homo quidem non admodum facundus aut doctus, sed sagacis ingenii, Oeconomus et vir bonus ac honestae vitae. Praefuit is annis sex, ita utiliter, ut sub eo erexerit se iterum Coenobium Alderspacense plurimum, Aes alienum exsolvit, vineas praeclare excoluit. Plurima construxit, imprimis Oraratorii utramque absidem totam testudinibus concameravit, Armentarium Stratensem muro communivit. [Sub eo caepit anno 1441 construi Idolion Kostlariense]. Interfuit Consilio Basiliensi, ubi anno 1444. impetravit primus pro se et Successoribus Mitram, Infulam, et caetera Pontificalia omnia. Valetudinarius effectus aliquandiu decubuit. Obiit 10. Martii, Anno Salutis 1448. Sepelitur in loco Capitulari sub marmore.

27. JOANNES, cognomento Pluher, Ostrofrancus 10. Aprilis eligitur in Abbatem, adductus per Visitatorem ex Eboraco, vir honestus, pius, impiger, vigil, providus, et industrius. Is annis 15. ita laudabiliter ac utilissime huic loco praefuit, ut merito Secundus Alderspacensis Coenobii fundator, eiusdemque locupletator dici possit. Impignorata omnia redemit, possessiones sub Antecessoribus amissas recuperavit omnes, excepto uno Rudmansfeldensi oppido, quod tenebant Barones a Degenberg. Aedificia multa praeclare construxit. (S. 79) Clinodia et vasa argentea plurimum auxit. Obiit torminibus ventris anno Christi 1463. pridie festi Exaltatae Crucis. Sepelitur in templo primario honorifice ante aram S. Jacobi in Meridionali abside, cum eleganti marmore.

28. VITUS Coenobita Alderspacensis, et rerum et possessionum Austriacarum Procurator, in Abbatem eligitur de Ecclesiae (ut praecedens Joannes moriturus sedulo monuerat) gremio: Vir probus, et ad res gerendas promptus et egregie industrius, senio tamen pene confectus. Praefuit is annis tribus, exactionibus plurimum gravatus. Fodi fecit piscinam. Apoplexia tactus, pene animo etiam attonitus, et quasi stupidus ac gubernationi inutilis est factus, quod ipse etiam facile animadvertens, et iam de resignatione cogitans, dum Visitatorem accersit, extremum diem clausit ipso die S. Floriani anno Domini 1466. Sepelitur in Capitulari loco sub honorifico marmore.

29. GEORGIUS, ex oppido Osternhovensi natus, ex Suppriore et plebano S. Petri, ad Abbatiam gubernandam vocatur 7. Iduum Maii anno 1466. Confirmatur a Burcardo Eboracensi Abbate: Vir honestus et devotus in conversatione, diligens in temporalium rerum administratione, multa prospiciens, nihil negligens, qui fratres nusquam non, et verbo et vivo exemplo ad meliora provocavit. Observantiae Reguralis observans et studiosus, in Choro et divinis rebus frequens et diligens, et qui, quid fratribus faciendum esset, prius ipse vitae suae norma demonstravit. Hinc laeta etiam ei fortuna arrisit, quae huic Ecclesiae non modo rerum omnium copiam, sed quandam etiam superabundantiam videtur conciliasse. Collegerat Abbas Joannes Pluher insignem thesaurum pecuniarum, desperans itaque de longiori vita, eundem thesaurum in quodam muro sepelivit, et cemento obduxit, uni tantum soli conventuali Domino Stephano negotium tale aperiens, ea (S. 80) lege, ne cui ille thesaurum ostenderet Successor, nisi quem aliqua experientia honeste et pie praesidere videret. Sic thesaurus Georgio fuit revelatus et ostensus est a Stephano, qui eum in Coenobii utilitatem optime collocavit. Auditorium, et promptuaria quaedam testudine concameravit. Domum magnam, Schwenthoff dictam; et tabernam vinariam e fundamentis erexit. Ecclesias B. Virginis in Weng et D. Petri ante portam, antiquitus Monialium Coenobium, decenti antemurali circumsepsit. Clinodia Ecclesiae praeclare auxit. Sub eius gubernatione combusti sunt Judaei Pataviae, qui in venerabile Sacramentum saevierant, ad unum omnes: anno 1478. Sub Antistite eius Civitatis Udalrico. Sedit Georgius Abbas ad clavum annis 20. pene. Obiit in urbe Pataviensi sub cura Medicorum 6. Cal. Februar. anno 1486. Revectus Alderspachium, sepelitur in medio Oratorio principali ante aram maximam.

30. SIMON ex Kastensi pago prope Eckhenfeldium, elegantem Bavarorum Marcam sito oriundus, ex Ekhelheymensis Ecclesiae provisore Abbas constituitur in festo Annunciationis Marianae, anni quem supra dixi: Vir probus, et tali honore et dignitate dignissimus: Confirmationem ab Abbate Eboracensi difficillime consecutus est, quod is electioni non interfuisset, et hic sine Visitatoris consensu, iussu Georgii Ducis electus esset. Erat vir gravis, et regularis disciplinae observator curiosissimus, qui omnia sui ordinis Bavarica Monasteria visitavit, et reformavit diligentissime, [in nullo culpandus, quam quod primo[?] est[?] inde plus aequo indulserit nimirum Germanus, et ex Germanis natus]. Fecit fieri maiorem mitram Pontificalem, cum insigni pedo pastorali; Argentea pocula comparavit. Oppidum Rudmarsfeldense versus Sylvam Bohemicam situm, quod sub Domino Jacobo Abbate ante 60. annos Baroni de Degenberg 600. Ratisbonensium denariorum libris impignoratum fuerat, post obitum Domini Joannis Gewolphi a Degenberg. sub annis Domini 1496 (S. 81) 1800. nigrae monetae libris, praeter alias graves expensas, iterum in propria reduxit. Curias in Austria reparavit, in Monasterio nihil construens. Piscinam superiorem in Schefbach fodi iussit. Praefuit laudabiliter et utilissime annis 15. mensibus 6. Obiit plenus dierum et Sexagenarius in die SS. Prothei et Hyacinthi, anno salutis humanae 1501. Sepelitur ante aram S. Joannis Evangelistae prope Sacellum Wolffgangi Lobelfingeri nobilis viri, sub marmore eius imaginem repraesentante, cum talibus [item querelis] Elogiis, quorum author erat Wolfgangus Marius, eiusdem loci Coenobita, tandem vero (ut infra audiemus) laudabilis, et omni praeconio dignissimus Abbas. Aspice quae longae vitae spes pascis inanes / Mortales cunctos, fata quam acerba rotent: / Non bonor aut aurum: non summa in rebus egestas, / De nexu mortis eripuisse queunt. / Mors eadem rapit, et finis manet omnibus idem, / Consimili stamen Parca mucrone secat. / Simon et hic quondam venerandus, et altus honore / Abbas exuvias hic locat ecce suas. / Et brevis urna tenet tenebroso carcere corpus / Subter humum clausum, sub pede iamque situm. / Spiritus interea dubias evectus in oras / Aut requiem plaudit, verbera sive luit. / Nam dum vitales miseri spiramus in auras / Immunis durat crimine nemo sine. / Ergo si quid aquis Phlegetontis forte piandum / Haeret, devotus diluat ipse labor. / Quare funde preces humili de pectore puras / Ut vivat felix iam super astra pater. / Arbiter utque ferox, positurus lance sub aequa / Excamen, veniet: Dextra locetur ovis. (S. 82) Sequitur aliud Saxo insculptum: Anno Milleno, quingenteno, quoque primo. / Septembrisque die undena, venerabilis Abbas / Simon grandaevus mortales deserit auras, / Membris hoc gelidis sub Christi pace sepultus / Cui Christus requiem donet pius ipse perennem.

31. JOANNES Riemer, ex Vilsenhovio vicino, et ad Danubium sito oppido, natus, eligitur in huius loci Abbatem unanimi omnium consensu in die S. Francisci anno 1501. Vir statura magnus, qui antea Parochiae Schoenaviensi 20. annis praefuerat pie et eleganter. [Infeliciter consecutus est hoc gubernaculum, cum enim opulentissimum invenisset, in promplis etiam pecuniis diues Monasterium, ita prodigus atque conviviis deditus iuxit, ut post biennium, cogeretur aliunde argentum mutuari. Caepit itaque caenobii possessiones partim oppugnare, et hypothecas facere, partim vendere sic Lapsum est exiguo, quod partum est tempore longo. Conflictabatur etiam cum morbo Gallico, in civico raro in Monasterio, sed semper fere Patavii erat in sui caenobii curia, numerosam alens ociosorum hominum familiam, et crebros invitans hospites, et convivas, quibus abligurire solebat omnia, quasi ex professo Ecclesiasticarum facultatum, pessundatorem ageret. Homo alioqui facetus, et ad concitandos risus peridoneus, et egregie doctus Gignit tales homines multos Bavaria, Jocularios, et Ulenspiegelii aut similium Morionum instar, inepta garrulitate risum movere omnibus egregie callentes, quos ipsi Bavari inepta voca Brygschirer[?] vocant. Rudmarsfelden oppidum anno 1503. cum aliis vicinioribus caenobio possessionibus commutavit. Condidit Abbatiam. Vidit anno Christi 1504. civili bello inter se congredi, et in suas proprias desevire provincias Principes Bavariae et Comites Palatinos, propter relictos thesauros Georgii a varissimi et potentissimi Bavarorum ducis, qui obiit anno 1504. ut est in huius epigrammatis literis numerabilibus D. tamen pro numerali non recensita.
Deserit ILLVstrIs DUX flatVs GorgIUS Istos / CrastInVs Andraeae sternIt et ecce VtrVM.Obsuit huic caenobio bellum Bavaricum (ut facile credi potest) plurimum, sed magis noxia fuit huius ignavi Abbatis nimia Patavii cum civibus Pataviensibus consuetudo et familiaritas.] {Conviviorum frequentia res Coenobii aliquantulum attenuavit.} Praefuit annis 12. et dimidio. Obiit 5. Maii anno 1514. Patavii Septuagenarius, revehitur in Monasterium, et ibi ante aram S. Joannis Apostoli honorifice est terrae parenti redditus, sub marmore quod sibi vivus praepararat.

32. WOLFGANGUS Marius, e superiori Dorffbachio, familia quidem humili, sed honesta et pia oriundus, anno aetatis suae 45. in huius loci Abbatem canonice et concorditer eligitur 2. Junii, anno Christianorum 1514. vir bonitate et honesta conversatione vitae clarus, prudentia magnus, ingenio et doctrina maximus. Praefuit laudibiliter annis 30. totum Monasterium praeclare ditans, et pristinae dignitati restituens, non tantum Oeconomicis rebus (quarum inspector tamen, et fidelis et prudentissimus fuit) deditus, sed studiis sacris ac aliarum optimarum disciplinarum totus mancipatus: fuit et Versificator insignis: Scripsit heroici carminis libros quinque de bello Norico seu Bavarico, sua aetate gesta. Epigrammata vero et epitaphia plurima. Chronicon item de sui Coenobii Fundatoribus ac Abbatibus omnibus prolixum, ex quo hoc, quod vides Lector compendium, excerpsimus: Sed (S. 83) et aliud chronicon de omnibus Ecclesiae Pataviensis Episcopis: Dialogum item in Lutherana aliquot Paradoxa prosa oratione, in quo Abbas et Monachus de omnibus Christianae Religionis partibus (quae hodie in controversia sunt) copiose colloquuntur, aliaque insuper plurima: Imprimis suorum temporum tumultus, et alia posteritatis cognitione digna, diligenter prosa oratione complexus est. Coenobii tecta reparavit, Infirmatorium renovavit, Refectorium reformavit et illustravit, Dormitorium circumquaque ruinosum de novo praeclare instauravit annis 1519. et 1520. Divinum cultum ornavit summo zelo et studio incomparabili. Molendinum a fundamento instauravit anno 1528. Stabula etiam cum contiguo deambulatorio de novo construxit: redemit de novo omnia, comparavit plura de novo, reliquit post se Coenobium opulentum. Vidit anno 1539. gravi incendio conflagrare in vicino oppido Vilshoven 36. domos cum totidem horreis ipsa die Cathedrae Petri. Consecutus est ex vineis suis anno 1540. optimi vini ternarios 45. quod centum annis huic loco non contigit. Decessit optimus et venerandissimus senex plenus dierum, anno nimirum aetatis suae 75. ex hac misera ad meliorem, ex momentanea ad sempiternam vitam 11. Octobrium anni a nato Christo 1544. qui natus fuerat anno Christi 1469. Ordinem vero ingressus erat anno Domini 1489. Sepelitur in sacello novo, quod nobilis quidam ab Eckhertingen construtisse legitur, sub honorifico marmore, cui vera eius imago, gravem et praestantem virum repraesentans, affabre insculpta, et hoc Tetrastychon (quod ipse sibi vivus inter caetera fecerat) superadditum est: Abbas Wolffgangus Marius post fata sub isto / Marmore computrui et Vermibus esca fui. / Munera viventi tua qui mibi sponte dedisti / Defuncto requiem da, mea Christe salus. (S. 84) Habuit eruditus iste Abbas doctos apud se Coenobitas, quorum unus (hoc anno Christi 1552. adhuc superstes) Dominus Bartholomaeus Modaucher, ex vicina Marca Monasteriensi natus, Versificator et Mathematicus insignis, omnis generis horologiorum conditor, sed et pictor ingeniosus, et Scachiae lusor iucundissimus, [(quae lusit, et in novium[?] usque premit animum) ] tale eius in memoriam sempiternam composuit, et parieti inscidi curavit Epigramma Encomiasticon: Wolffgangus Marius hoc marmore conditur Abbas / Lux studii et verâ Relligione parens. / Cui semper pietas, cultus, reverentia, virtus, / Candida pax, mores complacuere graves. / Huic, igitur merito constructa est ista tabella, / Quae reddat memores nominis usque sui. / Occidit ut lustres vitae ter tempora quinque / Contigit: Et gelido reddidit ossa solo.

33. JOANNES Zanckherus, a Joanne Philovio viro doctissimo apud Bavaros, cuius ingenii monumentis celebratus est, Philonicus dictus.

[*Accidit sub hoc Abbate mirabile ac ridiculum quiddam, quod hoc loco obticendum non erat. Monachus iuvenis 16. annorum nomine Sigismundus Iustelius ex Marca Bavarica Munster dicta in Rottal sita natus, audiens in colloquio Monastico Origenem veterem theologum sibi ipsi religionis ergo testiculos exsecuisse, idem facere sibi non dubitavit. Expectans ergo diem lotioni assignatum, in balneis sese eleganter lavit, postea noctu ad aediculam corporis Dominici precibus ad Deum praemissis opus magnanimiter solus aggressus est.
In quem Dominus Bartholomaeus eius collega et coaetaneus tale lusit Tetrastichon: Sigismundus variis etiam celebrabitur oris / Execuit proprios qui sibi testiculos. / Est aliquid regnum caelorum quaerere, sed sic / Caelorum quaeram non ego regna mihi.]

Ex vicino pago Gumprechtingen humilis sortis, sed honestis parentibus, natus: ex Concionatore Monasteriensis oppiduli Abbas Alderspacensis designatur, unanimi omnium confratrum suorum consensu postridie S. Catharidos Virginis anno Domini 1544. vir mediocris staturae, literis et humanitate clarus. Praesidet prudenter atque utiliter hoc adhuc recens currente anno 1552. Quo ego etsi absente, et suis negotiis occupato Domino Abbate, haec de huius loci Abbatibus, ex prolixo Marii chronico, in talem Methodum redegi, sub incredibili, et nostro aevo inaudita prius, et quatriduana ventorum tempestate: in quo me labore non gravatim iuverunt venerabiles viri Dominus Bartholomaeus Modaucherus Maior-Cellae Praefectus, Mathematicus ille supra etiam nominatus, et Dominus Christophorus Prior. Circa haec (S. 85) tempora Bavariae Duces, vigore commissionis ab Apostolica sede impetratae, universo Clero Bavarico triennales Decimas Ecclesiasticorum bonorum, instaurandae totius collapsae, et nunquam bene erectae Academiae Ingolstadiensis ergo, indixere: huius negotii Commissarius fuit a Bavariae Principibus destinatus, ut summus Academiae Cancellarius Reverendiss. Princeps D. Mauritius Episcopus Aichstetensis; ex celebri ac perveteri Huttennorum familia prognatus. Ei additi sunt Collectores Decimarum ex quatuor Bavariae quaesturis, quatuor Abbates a tali decimatione immunes, ex Landishutana Joannes Abbas Alderspacensis, ex Strubingensi Ulricus Abbas Prifennigensis, ex Burgghusiana Praepositus Ranshovianus, ex Monacensi vero Abbas Tegorinus. Prima decimatio collecta est anno 1550. Secunda dum colligitur anno Domini 1552. veniunt a Julio III. inhibitoriae literae ad Episcopum Mauritium, quibus iubetur, ut ab ulteriori decimatione in aliud usque Pontificium Breve vel mandatum abstineatur. Actum id mense Januario.


* "Ein Mönch, ein sechzehnjähriger Jüngling namens Sigismund Iustelius, gebürtig aus dem benachbarten bayerischen Markt Rotthalmünster, vernahm im klösterlichen Gespräch von seinem Herrn Abt [Wolfgang Marius], der die Mönche zur Keuschheit ermahnte, dass Origines, der antike Theologe, sich selbst um der Religion willen die Hoden abgeschnitten habe, und zögerte nicht, in einer Nacht an sich selbst desgleichen zu tun. Er wartete also den für die Körperpflege vorgesehenen Tag ab und wusch sich zunächst sorgfältig im Bad, dann beugte er nachts das Knie vor dem Tabernakel, kehrte nach einigen dort an Gott vorausgeschickten Gebeten in das Schlafgemach zurück und schritt dann, einsam wachend, während die anderen schliefen, mutig an das beabsichtigte Werk. Und als er wenig später darniederlag und vornehme Frauen vom bayerischen Hof zu ihm kamen, errötete er ziemlich. Da auch sein Abt ihn scharf tadelte, entfloh er einige wenige Monate später aus dem Kloster.
Auf ihn dichtete im Scherz Herr Bartholomäus, der spätere Abt desselben Klosters, folgenden Vierzeiler:
Sigismund wird man, sogar in allen möglichen Gegenden, feiern, ihn, der sich selbst die eigenen Hoden abgeschnitten. Es ist schon was, nach dem Himmelreich zu trachten – auf solche Weise freilich möchte ich nach dem Himmelreich lieber nicht trachten."
Übersetzung aus: Gottfried Eugen Kreuz: Gaspar Brusch. Iter Anasianum. Ein Spazierritt durch Oberösterreich 1552, Wien 2008, 34-35. Der junge Mönch Sigismund Justus lässt sich tatsächlich in Aldersbach nachweisen, er entlief, wie Bruschius andeutet, am 11.08.1540 dem Kloster.